Tag: Таҳлил

“Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти” Миллий тадқиқот университети ўқитувчилари Давлат меҳнат инспекциясига мурожаат қилиб, ОТМда меҳнат қонунчилиги тизимли равишда бузилаётганини билдирмоқда. Мурожаатда ўқитувчилар билан қонунга зид тарзда ҳар йиллик муддатли шартнома тузиш, байрам кунларини меҳнат таътили ҳисобига “ёпиш”, ишга қабул буйруқларини кечиктириш, шунингдек Scopus талаблари орқали босим ўтказиш каби ҳолатлар тилга олинган. Муаллифлар буни битта университет эмас, бутун олий таълим тизими дарди деб атаб, муаммога фавқулодда ҳуқуқий баҳо беришни талаб қилмоқда. Қуйида мурожаатни таҳрирсиз эътиборингизга ҳавола этамиз.

---

Давлат меҳнат инспекциясига “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти” Миллий тадқиқот университети ўқитувчиларидан мурожаат!

Биринчи масала

“ТИҚХММИ” Миллий тадқиқот университетида 600 дан зиёд ўқитувчи (шундан 480 нафари асосий штатда) ишлайди. Университет ўқитувчилар билан ҳар йили янгиланадиган 1 йиллик муддатли меҳнат шартномалари тузиб ишлатади. Мазкур амалиёт амалдаги меҳнат қонунчилигига зид ҳисобланади.

Ҳақиқатда, асосий штатдаги (ўриндош бўлмаган) ўқитувчи билан 1, 2, 3, 4 ёки 5 йиллик муддатли шартнома тузиш Меҳнат кодексига зид. Буни президентнинг 25.11.2025 йилдаги ПФ-231-сон фармони 3-иловасининг 12-бандида тан олинганини ва тузатиш Конгратбай Шариповга юклатилганини кўриш мумкин (https://t.me/doktorantlarofficial/6507). Аввало, муаммонинг тан олиб, 35 йил деганда унга ечим излашгани таҳсинга лойиқ, респект. Бироқ, муаммонинг илдизига назар ташласак, педагоглар билан муддатли шартнома тузиш амалиёти илгари ҳам мавжуд бўлган. Бироқ, бу Конституциявий суд уни Конституцияга зид деб топган (https://t.me/yuristkadr/15559). Лекин таълим тизими бугунги кунгача бу балодан қутилиб кета олмади. Нега?

Тангани иккинчи томонига ҳам қарайлик. Гарчи, ўқитувчи билан муддатли меҳнат шартномаси тузиш қонунга зид бўлса-да, қонун ижодкорлари томонидан қароқчилар учун дарча қолдириб кетилгандек гўё, масалан:

1. Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 3 декабрдаги 967-сон “Олий таълим муассасаларини босқичма-босқич ўзини ўзи молиялаштириш тизимига ўтказиш тўғрисида”ги қарорининг 3-бандида олий таълим муассасаларида профессор-ўқитувчилар билан бир йиллик муддатли шартномалар тузиш амалиётини жорий этиш (https://lex.uz/docs/4628440);
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 24 декабрдаги ПҚ-60-сон “Давлат олий таълим муассасаларининг академик ва ташкилий-бошқарув мустақиллигини таъминлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори билан молиявий мустақиллик берилган давлат олий таълим муассасаларининг педагог ва бошқа ходимларни ишга қабул қилиш, ишдан озод этиш ва ички ротациясига оид тартибни белгилаш ваколати (https://lex.uz/docs/5793261) борлиги;
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 5 майдаги ПФ-78-сон “Истиқболли кадрларни мақсадли тайёрлаш ҳамда уларни давлат бошқаруви ва хизматига самарали жалб этиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони 4-иловасининг 6-боби 41-бандида Давлат бошқаруви ва сиёсати академиясида педагог билан бир ўқув йилига меҳнат шартнома қилиниши келтирилган (https://lex.uz/docs/7520315).

Таҳлили келтирилган ушбу қарор ва фармонларни бир-бирига зидлигини кўриб ҳайрон қолади киши. Балки уларни муаллифлари бир-бирига қарама-қарши клан вакиллари ёки уришиб қолган ҳуқуқшунослардир. Нима бўлганда ҳам уларни яраштириб қўйиш, муросага келтириш лозим. Акс ҳолда бир-бирини инкор қиладиган норматив ҳуқуқий ҳужжатлар болалайверади, жабрини эса халқ тортаверади.

Иш берувчилар бу қарор-фармонлардан ходимлар зарарига унумли фойдаланмоқда. Лекин улар билмайдики, ҳеч бир қарор-фармон-буйруқ Конституциядан, кодексдан, давлат қонунларидан устун бўла олмайди. Буни фаҳмлаш учун 4 йил юридик университетда ўқиш шартмас, аслида. Майли холис таҳлилдан чекинмасдан давом этайлик. Бу муаммо фақат “ТИҚХММИ” МТУнинг муаммоси эмас, бу олий таълим тизимининг муаммоси. Бу дард билан балоланган ОТМ фақатгина “ТИҚХММИ” МТУ деб ўйламаймиз. Ўқитувчи билан муддатли шартнома қилиш борасида юристлар бонг урмоқда, судлар ўқитувчиларни қайта ишга тикламоқда, лекин тўғри ташкилий тизим ҳалиям шаклланмаяпти, тўғри хулоса чиқарилмаяпти, ҳуқуқ фақат расмий талаб қилганлар учунгина бўлиб қоляпти.

Бир йиллик меҳнат шартномаси тузиш амалиёти меҳнат ҳуқуқи бузилиши ҳисобланибгина қолмай, коррупция хавфини оширувчи муҳим омилдир. Коррупция деганда фақат пул олиш-бериш тушунилмайди. Ходим “шартномам узайтирилмай қолмасин” деган хавотир билан норасмий таъсирларга мойил бўлади. Жамоада раҳбариятга “ёқиш” тушунчаси авж олади. Раҳбарият эса шартнома узайтиришни таъсир воситаси сифатида ишлатиб, керак бўлса педагогни маймундай ўйнатади.

“ТИҚХММИ” МТУ мисолида: ходим билан ташкилот ўртасида меҳнат шартномасидан ташқари яна алоҳида расмий келишув мавжуд. Унга кўра ўқитувчи ўқув йили давомида Scopus базасидаги журналларда мақола чоп этиш мажбуриятини олади. Ва бу келишув бажарилмаса, келгуси ўқув йилидаги тақдири номалум. Мазкур келишувлар натижасида, университет Scopus базасида топ ишончсизлар қаторига кирди. Мақола чоп этиш университет қистови билан савдо-сотиққа айланиб бўлди. Нореал натижани орқасидан қувиш авж олган. Бундай сохта натижалар кун келиб нафақат университет, балки Ўзбекистон илм-фани учун қора доғ бўлади (telegra.ph). Лекин илмга қаратилган “бундай эътибор” фонида илмий раҳбарлик учун белгиланган ҳақ (https://t.me/doktorantlarofficial/6833) турли баҳолар билан тўлаб берилмайди, докторантини ҳам асосий тўлиқ штатда ишлашига рухсат берилмайди (https://t.me/xalqtaliminfo/3451). Хуллас, манфаатдор томонлар бу масалани ҳамон муаммолигича сақлаб келишмоқда. Ҳақини талаб қилган ходим кўзга ёмон кўриниб қолишдан қўрқади.

Конгратбай Шарипов каби раҳбарлар “ТИҚХММИ” МТУда узоқ вақт ишлашган. Балким ўқитувчилар шикоятчи бўлиб уларни кўзига ёмон кўриниб, кейинги фаолиятида улкан таъқибларга дучор бўлишдан қўрқар. Ёки дода университетга катта имкониятлар берган, бошқа ташкилотларни тиши ўтмайди, ёмон отлиқ бўлганим қолади деб ўйлар. Балким бир кун жойига тушар деб тишини тишига қўйиб юргандир. Юқорида таъкидлаганимиздек, бу битта шахсни ёки ОТМни муаммоси эмас, бу тизимни муаммоси. Барча бир ёқадан бош чиқармас экан мустақиллигимизнинг 70-йиллигида ҳам шу каби муаммолар билан ўралашиб юраверамиз.

Университет кичик даргоҳ эмас, давлатни юзи, визиткаси. Олий таълим вазирлиги ҳозирча бу билан шуғуллана олмаса керак, чунки ўзларини ичида 100 минг кўкат билан қўлга тушаётганлар бор (https://t.me/xavfsizlik_uz/1930). Биз шуни учун Давлат меҳнат инспекциясини муаммони ҳар жиҳатдан бартараф этишга чорлаб қоламиз.

Иккинчи масала

Алоҳида ташвиш уйғотадиган ҳолатлардан бири сифатида, “ТИҚХММИ” МТУда харажатларни камайтириш мақсадида ўқитувчи ва ходимларни ишга қабул қилиш буйруқларини кечиктириш (ишга қабул қилиш аризасида сана ёздирмасдан олинади), байрам ва дам олиш кунларида ходимларни ёппасига мажбуран меҳнат таътилига чиқариш каби амалиётлар қўлланилаётгани қайд этилмоқда.

Масалан, 26.12.2025 йилдан 12.01.2026 йилгача ўқитувчилардан мажбурий меҳнат таътилига чиқишини талаб қилиб, кадрлар бўлимида тегишли ҳужжатларга маъмурий босим остида имзо қўйдириб олинди. Яъни 2026-йил Янги йил байрами муносабати билан давлат томонидан эълон қилинган расмий дам олиш кунлари учун тўланиши лозим бўлган иш ҳақини тўламаслик мақсадида мазкур давр ходимларнинг йиллик асосий меҳнат таътили ҳисобидан расмийлаштирилган. Натижада ўқитувчилар қонун билан кафолатланган байрам кунлари учун алоҳида ҳақ олиш имкониятидан маҳрум этилган, шу билан бирга уларнинг ёзги даврда фойдаланиши лозим бўлган меҳнат таътили кунлари қисқартирилган. Харажатларни қисқартиришни кўзлаб қилинган бу ёндашув меҳнат муносабатларида тенглик, ихтиёрийлик ва адолат принципларига зид равишда қўлланилган механизм саналади. Чунки расмий эълон қилинган байрам кунлари ва йиллик меҳнат таътили ходимнинг дам олиш ҳуқуқини таъминлашга қаратилган ижтимоий кафолатдир. Бундай имкониятлардан аввало фуқаро сифатида, қолаверса давлат ташкилоти ходими ва муаллим сифатида фойдаланишга ҳақли эдик. Иш берувчи меҳнат қонунчилигининг мазмун-моҳиятини четлаб ўтиб ходимларни меҳнат ҳуқуқларини амалий жиҳатдан чеклашига Давлат меҳнат инспекцияси йўл қўймаслиги керак.

Университетнинг бундай ҳаракати ходимларнинг университетга ва давлатга нисбатан ишончсизлик кайфиятини уйғотади. Қолаверса бу каби “амалиёт”лар давлат раҳбарининг ўқитувчини обрўйи ва маошини кўтараман деб ҳаракат қилаётган даврда бўлаётгани, президентга нисбатан ишончсизлик келтириб чиқаради.

Давлат меҳнат инспекциясидан университетда меҳнат қонунчилиги ва унинг мақсад-моҳиятига риоя этилиши ҳолатини ўрганиш, барча меҳнат шартномаларини ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш, қонун талабларига зид ҳолатлар аниқланган тақдирда тегишли чорани кўриш ва етказилган зарарларни автоматик қоплатиш, ходимни ишга қабул қилиш буйруғини кечиктирмаслик, байрам ва дам олиш кунларида ходимни ихтиёрий-мажбурий меҳнат таътилига чиқармаслик ҳамда PhD/DSc ишларига илмий раҳбарлик учун белгиланган ҳақ берилиши каби масалаларини кўриб чиқишини сўраймиз.

Биз ОТМ бошқарув кенгаши раиси И.Абдурахмонов, ректор, олий таълим вазири ёки Касабани айбдор демоқчи эмасмиз. Бизга айбдор эмас — муаммони ҳал қилиб берганингиз керак.

Ҳурмат билан, Ўқитувчилар жамоаси!

ИНН: 200541002
Манзил: Тошкент шаҳри, Мирзо Улуғбек тумани, Қори Ниёзий 49-уй.

2026 йил 27 январь куни Президент Шавкат Мирзиёев ўтказган видеоселекторда профилактика инспекторларини йиллар давомида қийнаб келаётган икки асосий муаммо, ортиқча юклама ва беҳуда йиғилишларга чек қўйиш масаласи алоҳида таъкидланган эди. Бу йиғилиш кўплаб ходимларда тизим енгиллашади, амалдаги босим камаяди, деган умид уйғотган.

Аммо Элтузарга келиб тушган аноним мурожаат ва нашр суҳбатлашган Сирдарё вилоятидаги икки нафар профилактика инспекторига кўра, амалда ҳеч нарса ўзгармаган. Аксинча, вазият янада оғирлашган.

Манбалар айтишича, Сирдарё вилояти ички ишлар тизимида профилактика инспекторларига ҳали ҳам турли “кўрсаткич” ва “режа”лар юкланмоқда. Жумладан, ҳафтасига 20 та, кунига 3 та маъмурий баённома тузиш, ундирувни таъминлаш, жиноят “аниқлаш” каби талаблар қўйилаётгани айтилмоқда. Бу рақам кетидан қувиш тизими ҳали ҳам тирик эканини кўрсатади.

Бу талабларни бажара олмаган ходимларга нисбатан босим, ҳақорат ва қўпол муносабат қўлланилаётгани ҳақидаги маълумотлар ташвишланарлидир. Элтузар суҳбатлашган икки инспектор бир гуруҳ инспекторлар томонидан йўлланган аноним мурожаатдаги даъволарни тасдиқлаб, кечки ва тунги йиғилишлар, доимий танбеҳ ва ҳақоратомуз муомала одатий ҳолга айланганини айтди. Айрим ҳолатларда ходимлар соат 23:00 гача йиғилишга тортилаётгани билдирилди.

Хўш, шахсан президент Мирзиёев берган топшириқлар нега жойларга етганда йўқолиб қоляпти? Нега профилактика инспектори ишини енгиллатиш ўрнига уни янада эзиш, қўрқитиш ва рақам учун ишлатиш амалиёти давом этмоқда?

Профилактика инспектори жамоат хавфсизлигини таъминлаши, ҳуқуқбузарликнинг олдини олиши керак. Лекин у қулдек бошқариладиган, кунлик ва ҳафталик “план”га мажбурланган, ҳар куни босим остида ишлайдиган тизимда самарали фаолият юритиши мумкинми?

Бу тарзда ишлатилган ходимдан ташаббус ёки холислик кутиш қийин. Агар инспекторнинг иши фақат баённома сони, ундирув рақами ва “кўрсаткич” билан ўлчанса, бундай тизим қонунни ҳимоя қилмайди, балки қоғоздаги ҳисоботни тўлдиради. Бу бутун жамият хавфсизлигига таҳдиддир.

Элтузар билан гаплашган манбаларга кўра, туман ва шаҳар ички ишлар бўлимлари раҳбарлари ҳам юқоридан бўлаётган босим сабаб бу амалиётга қарши чиқолмаяпти. Улар ҳам навбатдаги танбеҳдан қўрқиб, юқоридан тушган топшириқларни сўзсиз бажаришга мажбур бўлмоқда. Натижада босим занжири тепадан пастгача тушяпти, энг оғир юк эса яна оддий профилактика инспектори елкасига ортилмоқда.

Давлатнинг ички барқарорлиги учун ишлаётган ходимларнинг ўзи тизим ичида эзилиб, нафрат билан ишлашга мажбур бўлмоқда. Бундай муҳитда самара ҳақида гапириш ҳам қийин. Қўрқув ва ҳақорат билан бошқариладиган тизимдан профессионаллик чиқмайди.

Сирдарё вилояти ички ишлар тизими раҳбарияти ушбу даъволарга очиқ ва асосли жавоб бериши керак. Агар Президент топшириқлари ҳақиқатан ҳам бажарилиши керак бўлса, аввало жойлардаги сунъий юклама, кечки йиғилишлар, ҳақорату дашномлар ва “режа учун ишлаш” амалиётига барҳам берилиши шарт.

Чунки масала битта фақат Сирдарё вилоятидаги вазият ҳақида эмас. Масала давлат номидан ишлаётган ходимнинг қадри, қонуний меҳнат шароити ва бутун тизимнинг соғлом ишлаши ҳақида кетяпти.

Тошкентда таълим тизими яна ўзининг энг “намунали” башарасини кўрсатяпти. Элтузарга келиб тушган мурожаатга кўра, мактабларга жалб қилинган чет эллик ўқитувчиларнинг январь, февраль ва март ойлари учун ижара пуллари ҳалигача тўлаб берилмаган. Четдан муаллим чақириб, сўнг унинг бошини кўча-кўйдаги ижара можаросига тиқиб қўйишни ҳамма ҳам эплолмайди. Бунинг учун алоҳида “истеъдод” керак.

Бундан ҳам даҳшатлиси, мурожаатда айтилишича, ижара пули қачон берилади, деб сўраган мактаб директорларининг ўзи босимга учраётган эмиш. Даъвога кўра, Тошкент шаҳар Мактабгача ва мактаб таълими бошқармаси бошлиғи Ирода Салоҳиддиновна Юлдашева масалани ҳал қилиш ўрнига, пулни сўраган директорларга текширув юбориб, босим йўлини танлаган.

Яъни манзара шундай: пул йўқ, изоҳ йўқ, лекин текширув бор.

Уй эгалари ҳақини сўраб эшик қоқяпти. Чет эллик ўқитувчилар ҳайрон. Мактаб директорлари эса икки ўт орасида қолган. Тизимдагиларнинг эса одатдагидек битта “ечими” бор: муаммони ҳал қилиш эмас, эътироз билдирганнинг овозини ўчириш.

Қоғозда ислоҳот. Қоғозда халқаро тажриба. Қоғозда сифатли таълим. Амалда эса директор ижарачининг олдида шарманда, ўқитувчи сарсон, масъуллар эса кабинетдан туриб “хола-хола” ўйнаяпти.

Бу тизим муаммони бартараф эта олмагани учун эмас, уни тан олгиси келмагани учун чирияпти. Саволлар жуда оддий:

Бу тизим муаммони бартараф эта олмагани учун эмас, уни тан олгиси келмагани учун чирияпти. Саволлар жуда оддий:

Чет эллик ўқитувчиларни чақирган ким?
Уларнинг яшаш харажатини таъминлаш мажбурияти кимнинг зиммасида?
Нега уч ойлик ижара ҳақи тўланмаган?
Нега пулни сўраган директорларга раҳмат айтиш ўрнига, текширув юборилади?

Тошкент шаҳрида сўнги ярим йилликда уй-жой олди-сотдиси бозори жадал ўсди. Маълумотларига кўра, 2025 йил февраль ойида пойтахтда тахминан 8,9 мингта битим қайд этилган бўлиб, бу кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 49 фоизга ошди. Бу рекорд натижа. Ушбу тенденция шаҳар иқтисодиёти ва аҳоли ижтимоий ҳаети учун муҳим оқибаиларни олиб келмоқда.

Келишувлар сонининг кўпайиши бозорда фаоллик ошганини кўрсатади. Бу эса қурилиш соҳаси, ипотека тизими ва банк хизматларининг ривожланишига туртки беради. Янги уй-жойларга талаб юқори бўлгани сайин, девелоперлар янги лойиҳаларни амалга оширишга қизиқиши ортиб, шаҳар инфратузилмаси кенгайиб боради. Бу эса янги иш ўринлари яратилишига ҳам хизмат қилади.

Кўчмас мулк бозоридаги фаоллик аҳолининг молиявий имкониятлари маълум даражада яхшиланганини англатади. Кўплаб оилалар ўз уй-жой шароитини яхшилашга интилаётгани, ипотека кредитлари оммалашгани ва инвестиция сифатида кўчмас мулкка қизиқиш ортиб бораётгани шунинг далилидир.

Шу билан бирга, олди-сотди ҳажмининг ўсиши ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга ҳам эга. Уй-жой бозори иқтисодиётнинг муҳим драйверларидан бири бўлиб, у билан боғлиқ кўплаб тармоқлар қурилиш материаллари ишлаб чиқариш, транспорт, хизмат кўрсатиш соҳалари сотувини ҳам ривожлантиради. Натижада ялпи иқтисодий ўсишга ижобий ҳисса қўшилади.

Бироқ бу жараённинг салбий жиҳатлари ҳам бор. Талаб юқорилиги сабабли, уй-жой нархлари ҳали ҳам юқори. Бу эса айниқса ёш оилалар ва ўрта даромадли аҳоли қатлами учун уй-жой харид қилишни янада қийинлаштиради. Бозордаги фаоллик ортиши баъзан нархларни янада сунъий равишда ошишига ҳам олиб келиши мумкин. Бунда бой қатлам қаторлаб уй олиши, ўрта ва камбағал қатлам уйсиз қолиши мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, Тошкентда уй-жой олди-сотди битимларининг сезиларли даражада ошиши иқтисодий фаоллик ва бозор ривожланишининг белгиси ҳисобланади. Бу жараён қурилиш ва хизматлар соҳасини рағбатлантириб, аҳоли учун янги имкониятлар яратади. Шу билан бирга, нарх-наво барқарорлигини таъминлаш ва уй-жойларнинг оммабоплигини ошириш масаласи долзарб бўлиб қолмоқда. Тошкент шаҳри йилдан йилга кенгайиши, аҳоли сонининг ошиши, янги уй жойлар қурилишига эҳтиёж туғдиради. Рекорд эса йилдан йилга ўсиб янгиланаверади.

Жиззах вилояти Пахтакор тумани мактабгача ва мактаб таълими бўлими атрофидаги ҳолат жамоатчиликда жиддий саволларни пайдо қилган. Элтузарга тақдим этилган суд ҳужжати ва 17 март куни вилоят прокурорининг фаоллар билан учрашуви стенограммасида келтирилган маълумотлар бир нарсани кўрсатади: гап катта миқдордаги бюджет маблағлари билан боғлиқ жиноятлар ҳақида кетяпти, аммо айрим мансабдорлар ҳануз тизимда ишлаб юрибди.

Тақдим этилган материалларга кўра, Пахтакор тумани ММТБ раҳбари Мадина Турғунова ва бош ҳисобчи Абдумалик Эрматовга нисбатан Жиноят кодексининг 167-моддаси 3-қисми “а” банди, яъни ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш, шунингдек 209-моддаси 2-қисми “а” банди, яъни мансаб сохтакорлиги билан боғлиқ айбловлар қайд этилган.

Суд ҳужжатидан англашилишича, улар якка тартибдаги тадбиркор билан тил бириктириб, 2025 йил 13 январда тузилган шартнома доирасида эҳтиёт қисмларини қимматлаштирилган нархларда харид қилиш орқали давлат маблағларига зарар етказган. Ҳужжатда 4909 дона эҳтиёт қисмидан 404 миллион 987,5 минг сўм миқдорида ортиқча харажат қилингани кўрсатилган. Шунингдек, 2024-2025 йилларда харид қилинган озиқ-овқат маҳсулотларининг 894 миллион сўмлик қисми ортиқча олингани ва манзилли тарқатилмагани ҳақида ҳам қайдлар бор. Умумий моддий зарар миқдори эса 1 миллиард 431 миллион 495,3 минг сўм деб баҳоланган.

Янада диққатга сазовор жиҳат шундаки, тақдим этилган ҳужжатга кўра, Зафаробод туман судининг 2026 йил 4 мартдаги ҳукми билан Мадина Турғунова ва Абдумалик Эрматовга нисбатан жазо тайинланган. Ҳужжатда улар 2 йилга таълим тизими ҳамда давлат улуши мавжуд ташкилотларда мансабдорлик ва моддий жавобгарлик вазифаларида ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилиниб, иш ҳақининг 20 фоизи давлат ҳисобига ушлаб қолинган ҳолда 3 йил ахлоқ тузатиш ишларига ҳукм этилгани кўрсатилади.

Суд ҳукми чиққан бўлса, нега бу шахслардан бири – Мадина Турғунова ҳали ҳам лавозимида қолмоқда? Нега таълим соҳасида миллиардлаб сўмлик зарар ҳақида гап кетар экан, Мадина Турғуновага нисбатан зудлик билан қатъий чора кўрилмаган?

17 март куни вилоят прокурорининг фаоллар билан учрашуви стенограммасида ҳам бу масала кескин оҳангда тилга олингани айтилади. Унда таълим тизимида бюджет маблағларидан мақсадсиз ва қимматлаштирилган харидлар орқали фойдаланиш ҳолатларига алоҳида эътибор қаратилган. Вилоят прокурори мажлисда қатнашаётган Турғуновадан нима учун ҳалигача ўз лавозимида қолаётганини сўраган ва мажлис залидан чиқиб кетишни талаб қилган.

Элтузга етказилган қўшимча маълумотларда Турғунованинг ишдан олинмай келаётгани Жиззах вилояти ММТБ раҳбариятидаги айрим мансабдорлар, хусусан ҳозирда вилоят бошқармаси бошлиғи вазифасини вақтинча бажараётган Шоҳида Даманова билан муносабатлар фонида изоҳланмоқда. Бироқ бу даъволар расмий идоралар томонидан очиқ ва аниқ тарзда рад этилмаса ёки тасдиқланмаса, жамоатчиликда “судланган кадрни ким ҳимоя қиляпти?” деган савол янада кучаяди.

Жиззах вилояти мактабгача ва мактаб таълими бошқармаси, вилоят прокуратураси ҳамда мутасадди ташкилотлар жамоатчилик олдида очиқ жавоб бериши керак. Мадина Турғунова нега ишдан олинмаган? Суд ҳукми ижроси нега тўлиқ таъминланмади?

МТРК таркибидаги Bolajon телеканали болаларга тарбия, билим ва эртак улашиши керак. Аммо каналда фитна-фасод ғужғон қайнаб,  самимий муҳит йўқ бўлиб кетганидан жамоанинг ўзи ҳам норози.

Канал раҳбари Дилбар Усмонова бир неча бор “Элтуз звезда” бўлгач, жамоадошлари орасида қора рўйхат шакллантира бошлади.

Каналнинг самарали ижодкорларидан бири – Чарос Наримонова ёшлар орасида бир пайтлар жуда машҳур бўлган “Рўзғор мактаби” кўрсатувининг муаллифи сифатида танилган.

Бироқ манбаларга кўра, ҳозир Наримонова канал ичида деярли “кўринмас одам”га айлантирилган.

Наримонова жамоанинг телеграм гуруҳларидан чиқариб юборилган,  мажлисларга чақирилмайди,  тадбирларга таклиф қилинмайди, утайёрлаган кўрсатувлар тасдиқланмайди.

Сабаб эса жуда жўн – раҳбарият билан муносабат яхши эмас. Бош оператор Илдар Юнусов ҳам асоссиз равишда лавозимидан туширилган.

Кўп йиллик тажрибага эга режиссёр Шерзод Расулов ҳам канални тарк этди. Манбаларга кўра, унинг ролик ва кўрсатувлари қайта-қайта кўрикдан ўтмай қолавергач, у “ўз хоҳишига кўра” ишдан кетган. Худди шундай ҳолат Mоҳир Солиев билан ҳам бўлгани айтилмоқда.

Бошқа томондан канал раҳбарининг жияни ярим штатда ишлаб бирваракайига уч кўрсатув билан эфирни эгаллаган.

“Бошқа ижодкорлар эса бир дона кўрсатув очиш учун йиллаб рухсат кутиб юради. Баъзи кўрсатувлар эфирга бир кун олдин топширилмаса, бекор қилинади. Аммо айрим “махсус” лойиҳалар эфирга 3–4 соат қолганда ҳам чиқиб кетаверади” – дейди ходимлар

Телканал студияларида мусиқали катта кўрсатувлар очиш ҳам осон эмас. Чунки бундай лойиҳа раҳбар муаллифлигидаги “Болажон шоу”га рақобат бўлиб қолиши мумкин.

Шу сабаб, баъзи ижодкорлар янги ғояларни тарғиб қилиш ўрнига ҳадиксираб эҳтиёткорлик билан ишлашга мажбур бўлмоқда.

Бухоро вилояти ҳокимлигида архивариус лавозимида ишлаб келаётган Равшанова Мафтуна Бахшиллоевна ноҳақ ишдан бўшатилгач, ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиб ишга қайтди. Бироқ унга нисбатан маъмурий босим ортмоқда.

2025 йил 22 декабрь куни ходимга штат қисқартирилиши ҳақида огоҳлантириш берилган. Қизиғи шундаки, Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 24 июлдаги 465-сон қарорида архивариус штати норматив бўйича кўрсатилган. Яъни ҳужжатларга кўра архивчи бўлиши керак. Лекин амалда бу лавозим “кераксиз” деб топилди.

Равшанова судга мурожаат қилишини айтганидан кейин эса вазият янада қизиқ тус олди. Уни 2026 йил 24 февраль куни архивариус лавозимига қайта ишга қабул қилиш ҳақида буйруқ чиқарилди.

Буйруқ чиққанидан кейинги воқеалар эса бюрократик сериални эслатади.

Умумий бўлимда штатлари қисқартирилган яна уч нафар ходим бор эди. Уларга ишга келмаслик “тавсия қилинди”. Барча иш Равшановага юкланди. Устига-устак, иш вақти кечки соат 23:00 гача эканлиги таъкидланди.

Яъни бир ходим — тўрт штат ишчининг вазифаларини бажариши керак.

2026 йил 25 февраль куни бўлим мудири Собир Абдуллаев ходимга босим ўтказиб, ҳақорат қилди ва ҳатто уни хонадан туртиб чиқарди. Равшанова бу ҳақда ҳокимга айтишини айтганида эса “бор, айтгин” деган жавоб олган.

2026 йил 9 март куни ишга чиққан ходим 12 март куни яна бир “сюрприз”га дуч келди. Кадрлар инспектори уни чақириб, янги қисқартириш бўйича огоҳлантириш ва ишдан бўшатиш ҳақидаги буйруққа қўл қўйишни талаб қилди.

Ҳали ишга қабул қилиш буйруғи чиққанидан 10 кун ҳам ўтмаган.

Қисқартириш учун асос сифатида ПФ-228 кўрсатилди. Аммо ҳокимликнинг идоравий архив фонди сақланиб турибди. Ҳужжатлар ҳажми эса жуда катта — 55 минг сақлов бирлиги бор.

Вазирлар Маҳкамасининг нормативига кўра эса 6000 та ҳужжатга бир архивчи бўлиши шарт. Яъни аслида архивчи керак, аммо амалда архивчи “ортиқча”.

Бундан ҳам қизиғи — архив ҳужжатлари ҳокимлик биносида жой йўқлиги сабабли хизмат уйининг бир хонасида сақланмоқда. Калит эса архивчида эмас, кадрлар бўлимида. Ҳужжатлар архивчининг иштирокисиз олиб чиқилаётгани ҳам айтилмоқда.

Шу ҳолатда савол туғилади: архив учун жавобгар ким?

Ўзбекистонда хусусийлаштириш ҳақида гап кетганда одатда “самарали хусусий мулкдор”, “инвестиция”, “ишончли бошқарув” сингари  чиройли иборалар ишлатилади. Лекин Enter Engineering, Eriell ва Saneg атрофидаги охирги воқеалар бу моделнинг бошқа томонини ҳам кўрсатмоқда.

Расмий маълумотларга кўра, ушбу гуруҳга тегишли ширкатларда 38 минг ходимнинг 130 миллион доллардан ортиқ маошидан қарздорлик йиғилиб қолган.  Расмий изоҳга кўра, шу қарзни ёпиш учун ҳукумат катта активларни сотиш режасини тасдиқлаган.

Сотувга чиқарилиши кутилаётган объектларга қаранг:

-Самарқанд аэропорти

-Silk Road Samarkand меҳмонхоналари

-Фарғона нефтьни қайта ишлаш заводи

-тиббиёт маркази

-офис бинолари ва бошқа активлар

Кечагина “Янги Ўзбекистон туризм маркази”, “инвестиция рамзи”, “миллий ривожланиш лойиҳаси” деб кўрсатилган объектлар бугун, расмий важларга ишониладиган бўлса,  маошлардан  қарздорликни ёпиш учун сотувга чиқарилмоқда.

ФОЗИЛОВ ИМПЕРИЯСИ

Бу ерда асосий фигура – 51 яшар Бахтиёр Фозилов.

Унинг бизнес тармоғи энергетика, саноат қурилиши ва нефть соҳасидаги энг йирик контрактларни ўз ичига олади.

Eriell – нефть-газ бурғулаш

Enter Engeneering – кўп миллиардлик саноат қурилишлари

Saneg – нефть ишлаб чиқариш ва қайта ишлаш.

Бу компанияларга кейинги йилларда Ўзбекистондаги энг йирик давлат лойиҳалари берилган.

Булар:

Газ конлари.

Металлургия объектлари.

Нефть заводлари.

Аэропортлар.

Туризм мажмуалари.

Қисқаси, иқтисодиётнинг ярми деярли бир бизнес гуруҳ қўлида жам бўлган эди.

Айни пайтда бу империя фақат маҳаллий ресурслар билан қурилган эмас.

Eriell ривожланишида Газпромбанк каби Россия молиявий институтлари иштирок этгани маълум. Бу банк Кремл ва шахсан Путинга яқин тузилмалардан бири ҳисобланади.

Шу маънода, Eriell, бу – шунчаки маҳаллий хусусий бизнес эмас. Бу-Россия капитали, офшор тармоқлар ва давлат контрактларининг омухтаси ва маълум сиёсий ва саноат-молия гуруҳларининг манфаатлари кесишган нуқта.

Ўзбекистонда сўнгги йилларда иқтисодни бошқаришнинг янги, ўзига хос модели шаклланди.

Яъни давлат катта лойиҳаларни бир нечта йирик хусусий гуруҳга топширади.

Мантиқ оддий:

катта бизнес – тез қурилиш – катта инвестиция.

Аммо амалда бошқача сценарий ишлаяпти.

Активлар бир қўлда жамланади.

Рақобат йўқолади.

Молиявий хавф катталашади.

Ҳозир айнан шу нарсани кўряпмиз.

АКТИВЛАР КАРУСЕЛИ

Eriell нинг банкротлиги мисолида юзага чиқаётган схема мана бундай:

Давлатнинг йирик активлари танланган хусусийлар қўлларга берилади;

Улар “миллий чемпион”га айлантирилади;

Қарз ва бошқарув муаммоси юзага келади;

Активлар яна сотилади;

Карусел айланишда давом этади.

38 минг одам ойликсиз қолгани, бу – шунчаки корпоратив муаммо эмас.

Бу- савол:

Ўзбекистонда хусусийлаштириш ҳақиқатан бозор ислоҳотими?

Ёки активларнинг элита ичидаги навбатдаги қайта тақсимотими?

Чунки амалда формула жуда таниш:

Фойда хусусийлашади

Муаммо эса миллийлашади (давлат муаммосига айланади)

Ва бу жараён ҳамон “ислоҳот”деб аталади…