ДИННИ ЯНА КИМЛАР НИҚОБ ҚИЛИШИ МУМКИН?

Динни нафақат турли террористик ташкилотлар, балки “бошқа” лар ҳам ниқоб қилиши мумкинлигини сезган бўлсангиз керак.

Инфобизнесменлар ва коучларнинг “диний ниқоб” кийиши — бу шунчаки тасодиф ёки шахсий иймон масаласи эмас. Бу — совуққонлик билан ҳисоб-китоб қилинган маркетинг стратегиясидир.

Ўзбекистон шароитида бу стратегия нима учун “бехато” ишлашини 5 та асосий сабаб билан тушунтириб бераман:

1. Танқидий фикрлашни ўчириш тугмаси (ишонч кредити)

Ўзбек жамиятида динга бўлган ҳурмат ва ишонч сўзсиз юқори.

Механизм: Одамлар оддий тадбиркорни кўрганда: “У мени алдаб, пулимни олишни хоҳлайди” деб шубҳа билан қараши мумкин.

Ниқоб билан: Агар тадбиркор соқол қўйиб, қўлига тасбеҳ олса ва гапини ҳадис билан бошласа, одамлардаги шубҳа автоматик равишда ўчади.

Натижа: “Намозхон одам алдамайди”, “Аллоҳдан қўрқадиган одам ҳаром емайди” деган стереотип ишга тушади. Бу — мижознинг ишончини қозонишнинг энг арзон ва тез йўли.

2. Танқиддан “Илоҳий қалқон” (иммунитет)

Диний ниқоб уларни нафақат сотишда, балки ҳимояланишда ҳам қутқаради.

Механизм: Агар сиз оддий бизнес тренерини танқид қилсангиз — бу шунчаки фикрлар хилма-хиллиги.

Ниқоб билан: Агар сиз “диний коуч”ни танқид қилсангиз, улар вазиятни шундай бурадики, гўёки сиз динга ёки уламоларга тош отяпсиз.

Натижа: танқидчи “дин душмани” ёки “фосиқ”га чиқарилади. Эргашувчилар (“муридлар”) ўз устозини ҳимоя қилиш учун “жиҳод”га чиққандек тажовузкор бўлиб қолишади. Бу — танқидчиларнинг оғзини ёпишнинг энг қулай усули.

3. Маҳсулот сифати учун жавобгарликнинг йўқлиги

Бу энг айёрона қисми. Бизнесда KPI (аниқ кўрсаткичлар), фойда ва зарар бор. Диний маркетинг эса ўлчаб бўлмайдиган нарсаларни сотади.

Механизм: Улар сизга “Аниқ бойиб кетасан” демайди (чунки буни исботлаш керак). Улар сизга “Ишингга БАРАКА киради” дейди.

Натижа: Агар курсидан кейин ишингиз юришмаса, улар айбдор эмас. Жавоб тайёр: “Демак, ниятингиз холис эмас экан” ёки “Ризқ Аллоҳдан, биз сабабчимиз холос”.

“Барака” — ҳуқуқий жиҳатдан даъво қилиб бўлмайдиган товар. Уни сотган одам ҳеч қачон судга берилмайди.

4. Аудиториянинг оғриқли нуқтаси: “Гуноҳкорлик ҳисси”

Замонавий ўзбек тадбиркори ёки аёли икки ўт орасида яшайди: замонавий ҳаёт (пул, комфорт) ва диний талаблар. Уларда доимий “Мен дунёга берилиб кетдимми?”, “Пулим ҳалолми?” деган ички зиддият бор.

Механизм: Диний коучлар айнан шу зиддиятни “даволашни” ваъда қилади. “Бизга келсанг, ҳам бой бўласан, ҳам жаннатий бўласан”.

Натижа: Улар “Индульгенция” (гуноҳларни ювиш қоғози) сотишади. Одамлар ўзларини “яхши мусулмон” ҳис қилиш учун бу тренингларга пул тўлашади.

5. Чегарасиз ҳукмронлик (Власть)

Оддий устоз фақат билим беради. Диний устоз эса — ҳаёт тарзини белгилайди.

Механизм: Диний ниқоб кийган шахс сизнинг нафақат бизнесингизга, балки оилангизга, кийинишингизга, ким билан дўст бўлишингизгача аралашиш ҳуқуқини қўлга киритади.

Натижа: Бу — мутлақ ҳокимият. Инсон табиатан ҳукмронликка интилади. “Устоз” бўлиш — минглаб одамларни ўзига бўйсундиришнинг энг юқори чўққисидир.

Хулоса

Улар диний ниқобни Аллоҳга яқинлашиш учун эмас, балки мижознинг ҳамёнига яқинлашиш учун кийишади.

Бу — «Halo Effect» (Орлеан эффекти) дейилади: Одамнинг бир ижобий сифати (масалан, намозхонлиги) кўринса, мия автоматик равишда унинг бошқа сифатларини (профессионаллиги, ҳалоллиги) ҳам ижобий деб қабул қилади. Фирибгарлар буни жуда яхши билишади.

(Баҳодир Ботиров фейсбук саҳифасидан олинди)