Сўнгги йилларда Ўзбекистон автомобиль бозори фаоллашгани кузатилмоқда. 2025 йилнинг январь-ноябрь ойларида 379 мингдан ортиқ автомобиль сотилгани бунга яққол мисол. Бир қарашда бу рақам бозорда имкониятлар кенгайганини англатгандек туюлади. Аммо рақамлар ортидаги манзара бунчалик ижобий эмас.
Сотув ҳажмларининг асосий қисми арзон сегментга тўғри келяпти. Энг кўп харид қилинаётган моделлар – маҳаллий ишлаб чиқарилган ва техник жиҳатдан содда машиналар. Замонавий ва қимматроқ моделларга қизиқиш бор, аммо у оммавий тус олгани йўқ. Бу ҳолат фуқароларнинг танлови кенглигидан эмас, харид имконияти чекланганидан далолат беради.
Очиқ маълумотларга кўра, харидорларнинг тахминан 75 фоизи маҳаллий арзон автомобилларни танламоқда. Бу рақам бозор эркин рақобат асосида шаклланган танловни эмас, иқтисодий мажбуриятни акс эттиради.
Нега маҳаллий арзон машиналар устун?
Биринчи омил – нарх. Аҳоли даромадлари қиммат автомобил харид қилиш учун етарли эмас. Иккинчи омил – хизмат кўрсатиш инфратузилмаси. Маҳаллий ишлаб чиқарилган машиналар учун эҳтиёт қисмлар осон топилади, таъмирлаш хизматлари нисбатан арзон. Бу эса узоқ муддатли харажатларни ҳисоблайдиган истеъмолчи учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга.
Бироқ бозорда фаоллик бўлишига қарамай, автомобиль сотиб олиш жараёни ҳануз мураккаб. Машина танлаш, расмийлаштириш, навбатлар ва ҳужжатлар бир неча соатда ҳал бўладиган масала эмас. Бу жараён кўпинча бир кундан ортиқ вақтни олади.
Кредит сиёсати – бозорни чекловчи омил
Автомобиль харидида кредитнинг ўрни катта, аммо амалда у осон ечим эмас. Фоиз ставкалари юқори, шартлар эса аниқ ва барқарор эмас. Бу ҳолат кўпчиликни кредитдан воз кечишга ёки имконияти етган энг арзон вариантни танлашга мажбур қилади.
Чет элда ишлаб чиқарилган янги автомобилларнинг нархи импорт билан боғлиқ юқори божхона тўловлари ва солиқлар сабаб кескин ошади. Япония, Корея ёки Европа ишлаб чиқарувчиларининг машиналари нархи маҳаллий бозорда аҳоли даромадларига мутаносиб эмас.
Бундан ташқари, импорт жараёнининг ўзи ҳам мураккаб. Узоқ кутиш муддатлари, норасмий чекловлар ва маъмурий тўсиқлар машиналарни олиб киришни қийинлаштиради. Натижада, ҳатто импорт қилинган автомобилларга нисбатан ҳам ишонч паст.
Автомобиллашув даражаси нимани кўрсатади?
Ўзбекистонда автомобил кўпинча нафақат ҳаракат воситаси, балки кундалик эҳтиёж ва даромад манбаи ҳисобланади. Шунга қарамай, автомобиллашув даражаси ҳануз паст. 2023 йилда ҳар 1 000 кишига 100 тадан сал кўпроқ автомобиль тўғри келган. Бу кўрсаткич аҳоли эҳтиёжи тўлиқ қондирилмаётганини кўрсатади.
Ўзбекистонда фуқароларнинг арзон автомобиль танлаши эркин бозор натижаси эмас. Бу – чекланган даромадлар, юқори божхона тўловлари, қиммат кредитлар, заиф рақобат ва импортдаги тўсиқлар йиғиндиси.
Мавжуд шароитда аҳоли кундалик эҳтиёжга жавоб берадиган, техник жиҳатдан оддий ва нисбатан арзон машиналарни танлашга мажбур. Бозор ҳақиқий танлов майдонига айланиши учун эса фақат сотув ҳажмларининг ўсиши эмас, харид имкониятларининг ҳам кенгайиши талаб этилади.
Leave a Reply