Category: Дунё

Трамп маъмурияти уч ҳафта давом этган урушдан кейин Эрон билан эҳтимолий тинчлик музокаралари қандай кўриниш олиши мумкинлиги бўйича дастлабки муҳокамаларни бошлаган. Бу ҳақда Axios нашри АҚШ расмийлари ва мавзуга яқин манбаларга таяниб хабар қилди.

Хабарга кўра, ички муҳокамалар президент Дональд Трамп жума куни можарони “аста-секин тўхтатиш” имкониятини кўриб чиқаётганини айтган бир пайтга тўғри келган. Шу билан бирга, АҚШ расмийлари жанглар яна икки-уч ҳафта давом этиши мумкинлигини истисно қилмаяпти. Айни пайтда эса маслаҳатчилар эҳтимолий дипломатик жараён учун замин яратишга уринмоқда.

Манбаларнинг айтишича, дастлабки музокараларга Трампнинг махсус вакиллари Стив Уиткофф ҳамда президентнинг куёви Жаред Кушнер жалб қилинган.

Урушни тўхтатиш бўйича ҳар қандай эҳтимолий келишув, эҳтимол, Ҳурмуз бўғозини қайта очиш, Эроннинг юқори даражада бойитилган уран захиралари масаласини ҳал этиш, шунингдек Теҳроннинг ядровий дастури, баллистик ракеталари ва минтақадаги прокси гуруҳларни қўллаб-қувватлашига оид узоқ муддатли тартибни ўз ичига олиши мумкин.

Сўнгги кунларда Вашингтон ва Теҳрон ўртасида тўғридан-тўғри мулоқот бўлмаган. Аммо Миср, Қатар ва Буюк Британия икки томон ўртасида хабар алмашишда воситачилик қилгани айтилмоқда.

Томонларнинг шартлари

Миср ва Қатар АҚШ ҳамда Исроилга Эрон музокараларга қизиқиш билдираётганини маълум қилган, аммо бу қатъий шартлар асосида бўлиши таъкидланган.

Эрон томонининг шартлари орасида ўт очишни тўхтатиш, ҳарбий ҳаракатлар қайта бошланмаслиги бўйича кафолатлар ва товон тўлаш масаласи бор.

Трамп эса товон пули тўлаш талабини “муҳокамага арзимайдиган” масала сифатида рад этган. Шунга қарамай, АҚШ амалдорларидан бири бу масалани Эроннинг музлатилган активларини қайтариш тарзида ифода этиш мумкинлигини билдирган.

“Улар буни товон дейди. Балки биз буни музлатилган маблағларни қайтариш деб атармиз. Буни сиёсий жиҳатдан улар учун мақбул кўринадиган шаклда ифода этишнинг турли йўллари бор”, деган исми ошкор этилмаган америкалик мансабдор.

АҚШ ўз навбатида Эрондан бир қатор мажбуриятларни талаб қилмоқда. Улар қаторига ракета дастурини беш йилга тўхтатиб туриш, уран бойитишни бас қилиш ҳамда аввалги зарбалар нишонга олган Натанз, Исфаҳон ва Фордовдаги ядровий объектлардаги реакторларни демонтаж қилиш киради.

Шунингдек, Вашингтон центрифуга фаолияти устидан қатъий халқаро назорат ўрнатилишини, ракета масофасини чеклайдиган минтақавий қурол назорати келишувларини ва Эроннинг турли гуруҳларни молиялаштиришига чек қўйилишини истамоқда.

Трамп маслаҳатчилари ҳозир Эрон томонидан музокаралар учун энг самарали алоқа нуқтаси ким бўлиши мумкинлигини, шунингдек қайси давлат воситачи вазифасини бажара олишини ҳам муҳокама қилмоқда.

Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи аввалги музокараларда асосий воситачилардан бири бўлган. Бироқ айрим АҚШ расмийлари уни якуний келишувни тасдиқлаш учун етарли ваколатга эга эмас, деб ҳисобламоқда.

Вашингтон эҳтимолий воситачиларни ҳам кўриб чиқмоқда. Айрим амалдорлар Қатарни, унинг Ғазо бўйича музокаралардаги роли сабаб, мақбул вариант деб билмоқда. Бироқ хабарларга кўра, Қатар расмийлари асосий оммавий воситачи сифатида чиқишга унчалик қизиқиш билдирмаяпти.

World Happiness Report 2026 ҳисоботига кўра, Ўзбекистон дунёдаги энг бахтли мамлакатлар рейтингида 53-ўриндан жой олди. Ҳисоботда мамлакатнинг ўртача кўрсаткичи 6.283 балл этиб баҳоланган.)

Ҳисоботга кўра, кетма-кет тўққизинчи йил Финляндия дунёнинг энг бахтли мамлакати деб топилди. Кейинги ўринларни Исландия, Дания, Швеция ва Норвегия эгаллади.

Ўзбекистон бу йилги рейтингда жаҳон миқёсида рўйхатнинг ўрта қисмида қайд этилди. Постсовет мамлакатлари орасида энг яхши натижа Қозоғистонга тегишли бўлиб, у 33-ўринни эгаллади.

Бу натижа Ўзбекистоннинг рўйхатнинг юқори қисмига чиққани йўқлигини, аммо энг қуйи қатламда ҳам эмаслигини кўрсатади. Яъни мамлакат глобал рейтингда ўртадан юқорироқ жойлашган давлатлар қаторида қайд этилган.

Ҳисобот муаллифлари бахт тушунчасини шунчаки кайфият ёки бир кунлик ҳиссиёт билан эмас, балки одамларнинг ўз ҳаётини қандай баҳолаши орқали ўлчайди.

Шу маънода, Ўзбекистоннинг 53-ўринда туриши мамлакат аҳолиси ҳаётни мутлақо ёмон деб ҳам, жуда юқори даражада фаровон деб ҳам баҳоламаётганини англатади. Бу – ўртамиёна барқарорлик, лекин ҳали юқори лигага чиқиш учун етарли эмас, дегани.

Шунингдек, ҳисоботда Россия 79-ўрин, Украина 111-ўрин билан қайд этилган. Рейтингнинг энг қуйи поғонасидан эса яна Афғонистон ўрин олган.

World Happiness Report дунё мамлакатларида ҳаётдан қониқиш даражасини баҳолайдиган нуфузли халқаро ҳисоботлардан бири ҳисобланади. Унда мамлакатлар аҳолисининг ҳаётга баҳо бериш кўрсаткичлари асос қилиб олинади.

АҚШ Пентагони Эронга қарши давом этаётган ҳарбий операцияларни молиялаштириш учун 200 миллиард доллардан ортиқ қўшимча маблағ ажратиш бўйича сўров тайёрлаган.

Бу ҳақда дастлаб The Washington Post хабар берди, кейинроқ маълумотни Reuters ва Associated Press ҳам тасдиқлади.

Хабарларга кўра, сўралган маблағ Эронга қарши жанговор амалиётларни давом эттириш, ишлатилган ўқ-дори ва юқори аниқликдаги қурол-яроғ захирасини тўлдириш, шунингдек ҳарбий саноат ишлаб чиқаришини кенгайтириш учун керак. The Wall Street Journal маълумотига кўра, Пентагоннинг амалдаги раҳбарияти бу маблағ амалдаги 2026 йил мудофаа бюджетидан ташқари бўлишини айтган.

Шу билан бирга, Пентагон амалдорлари урушнинг дастлабки олти кунининг ўзида тахминан 11,3 миллиард доллар сарфланганини маълум қилган. Айрим таҳлилчиларга кўра, агар можаро узоқ давом этса ёки кенгайса, умумий харажатлар анча юқорига чиқиши мумкин.

Қўшимча маблағ ажратиш масаласи Конгрессда жиддий баҳсларга сабаб бўлиши кутилмоқда. Хусусан, демократлар ва айрим бюджет тежамкор республикачилар урушнинг нархи, мақсади ва давомийлигини савол остига олмоқда.

Афғонистонда қарийб саккиз йил давомида муҳтож аёллар ва қизларга тиббий хизмат кўрсатиб келган тожикистонлик аёл шифокор Кундуз вилоятининг Имом Соҳиб туманида сирли тарзда ўлдирилди.

Марҳума Адолат Ҳамидованинг яқинлари маълум қилишича, 54 ёшли тожикистонлик шифокор 12 март куни ўз уйида номаълум шахслар томонидан пичоқланиб ўлдирилган. Оиласининг айтишича, унга орқа томондан бир марта ва юрак соҳасига икки марта пичоқ урилган.

Қўшнилар ёрдам чақириқ овозини эшитиб, уни қутқаришга уринган ва шифохонага етказган. Бироқ шифокорнинг ҳаётини сақлаб қолишнинг иложи бўлмаган.

Адолат Ҳамидова сўнгги саккиз йил ичида Имом Соҳиб туманидаги хусусий шифохоналардан бирида ишлаб келган. У ҳаётининг катта қисмини тиббий хизматдан етарлича фойдалана олмайдиган аёллар ва қизларни даволашга бағишлаган эди.

Маълумотларга кўра, у Рамазон ҳайити арафасида оиласи билан кўришиш учун Тожикистонга қайтмоқчи бўлган. Аммо яқинлари билан учрашиш ўрнига унинг жасади Кўлоб шаҳрига олиб кетилиб, ўша ерда дафн этилган. Унинг ортидан 14 ёшли қизи қолди.

Хабарларга кўра, ушбу иш доирасида унинг афғон турмуш ўртоғи қўлга олинган. Аммо қотиллик сабаби ҳозирча аниқ эмас. Толибон расмийлари ҳамда Тожикистон ҳукумати ҳозиргача бу воқеа бўйича расмий изоҳ бергани йўқ.

Бу қотиллик Афғонистонда, айниқса аёл шифокорлар етишмовчилиги кескинлашган бир пайтда содир бўлди. Толибоннинг қизлар таълимига қўйган кенг кўламли чекловлари ва уларнинг тиббий ўқув муассасаларида таҳсил олишини тақиқлаши аёллар учун тиббий хизмат келажаги борасида хавотирларни янада кучайтирмоқда.

Сўнгги йилларда Афғонистондаги кўплаб аёл шифокорлар ҳам чекловлар ва хавфсизлик муаммолари туфайли мамлакатни тарк этди. Бу эса аёллар ва қизларнинг даволаниш имкониятларини янада қийинлаштирди.

Эроннинг таниқли сиёсий арбоби Али Ларижоний мусулмонлар ва исломий давлатлар ҳукуматларига йўллаган очиқ мактубида Эронга қарши ҳужумларни кескин қоралади ва минтақадаги вазият юзасидан ислом оламини бирликка чақирди.

Ларижоний мактубида Эрон музокаралар жараёнида “Америка-сионист ҳужуми”га учраганини таъкидлаб, бу ҳужум оқибатида юқори мартабали шахслар, тинч аҳоли ва ҳарбий қўмондонлар ҳалок бўлганини билдирди. Унинг айтишича, шунга қарамай, Эрон халқи ҳужумларга қарши қатъий қаршилик кўрсатган.

Мактубда айрим истиснолардан ташқари, аксарият ислом давлатлари Эрон халқи ёнида турмагани танқид қилинган. Ларижоний шу билан бирга, Эрон ўз иродаси билан рақиб томонни стратегик босим остида қолдирганини иддао қилди.

Шунингдек, у баъзи мусулмон давлатларининг позициясини танқид қилиб, Америка ва Исроилга қарши курашда Эрон ҳамда қаршилик кучлари билан бир сафда туришга чақирди. Ларижонийга кўра, ўз ҳудудидаги Америка базаларидан Эронга қарши фойдаланилаётган бир пайтда Теҳроннинг жавобисиз қолиши мумкин эмас.

Мурожаатнинг якуний қисмида Ларижоний ислом оламининг келажаги ҳақида ўйлашга чақириб, АҚШни ишончли ҳамкор эмас, Исроилни эса душман деб атади. У Эрон минтақада ҳукмронликка интилмаётганини, балки ўзини “самимий маслаҳатчи” деб билишини қайд этди.

Ларижоний, шунингдек, ислом умматининг бирлиги таъминланса, бу барча мусулмон давлатлар учун хавфсизлик, тараққиёт ва мустақилликка замин яратишини таъкидлади.

Украина Исроилга дронлар билан ёрдам бераётгани сабаб Эрон Украинани ўзининг қонуний зарба нишони деб эълон қилди.

Эрон парламенти Миллий хавфсизлик комиссияси раиси Иброҳим Азизий Украинага зарба бериш билан таҳдид қилди. Сабаб — Яқин Шарқдаги уруш фонида Украинанинг Исроилга дронлар билан ёрдам бераётгани ҳақидаги даъволар бўлмоқда.

Киев ва Теҳрон орасидаги масофа тахминан 2 300 километрни ташкил қилади. Эроннинг “Хуррамшаҳр”, “Сижжил” ва “Шаҳоб-3” каби ракеталари 2 000 километрдан ортиқ масофага уча олади, шунинг учун улар Украина шаҳарларигача етиб бориши мумкин.

Эслатиб ўтиш жоизки, 2022 йил бошидан бери Эрон Россияга Украинага қарши урушни қўллаб-қувватлаш учун қарийб 3 миллиард долларлик қурол-яроқ сотган. Бироқ Украина ҳеч қачон Эронга бевосита ҳужум билан таҳдид қилмаган эди.

Карбамид, яъни муҳим азотли ўғит етказиб беришдаги узилишлар жаҳон таъминот занжирларига жиддий таъсир кўрсатмоқда.

Ҳозирнинг ўзида Форс кўрфазида 1,1 миллион тоннадан ортиқ карбамид тўпланиб қолган.

Яқин Шарқ ўғитлар ва энергия ресурслари етказиб беришда ҳал қилувчи ўрин тутади.

Жаҳон карбамид экспортининг тахминан учдан бир қисми Эрон томонидан ёпилган Ҳурмуз бўғози орқали ўтади.

Бундан ташқари, табиий газ танқислиги сабаб Осиёдаги айрим ўғит ишлаб чиқарувчи заводлар ўз фаолиятини тўхтатган.

Можаро бошланганидан бери карбамид нархи 40 фоиздан зиёд ошган.