Eltuzar

Tag: Шарҳ

  • ХОРАЗМДА ҲОКИМЛИК АЁЛЛАР ФАОЛЛАРИ ЧЎНТАГИГА КЎЗ ТИКДИ

    ХОРАЗМДА ҲОКИМЛИК АЁЛЛАР ФАОЛЛАРИ ЧЎНТАГИГА КЎЗ ТИКДИ

    Шовот туманида 52 та маҳалла бор, аммо аёллар фаоллари сони 33 та. Айрим аёллар фаоллари бир пайтнинг ўзида 2-3 та маҳаллага бириктирилган.

    Қизиғи шундаки, ҳар йили Наврўз байрами арафасида истироҳат боғида сайил ўтказилади ва ҳокимлик томонидан ҳар бир маҳалла учун биттадан байрам столи безатиш топширилади. Бир столни безатиш харажати тахминан 300–400 минг сўмни ташкил қилади.

    Афсуски, бу харажатлар амалда аёллар фаолларининг ўз чўнтагидан тўланади. Ҳолбуки, уларнинг ўзи ҳам бир неча маҳалла масъулиятини кўтариб юрибди.

    Жаноб ҳоким, болаларимиз ва оиламиз ризқига тегманг, дея ўтинади тадбирбозлик ва кўзбўямачи байрамлардвн чарчагян аёллар фаоллари.

  • ДАВЛАТ ҲИСОБИДАН ТОП УНИВЕРСИТЕТЛАРДА ЎЙНАБ КЕЛАЁТГАН МУЛОЗИМЛАР ИҚТИСОДГА ҚАНДАЙ ФОЙДА КЕЛТИРАДИ?

    ДАВЛАТ ҲИСОБИДАН ТОП УНИВЕРСИТЕТЛАРДА ЎЙНАБ КЕЛАЁТГАН МУЛОЗИМЛАР ИҚТИСОДГА ҚАНДАЙ ФОЙДА КЕЛТИРАДИ?

    Ёшлар ишлари агентлиги раҳбари Алишер Саъдуллаев АҚШнинг Stanford университети қисқа курсларида ўқиб, буни меинстрим рекламага айлантиргани сир эмас.

    Саъдуллаев ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларда бу ўқишини фавқулодда қаҳрамонлик, жуда машаққатли уринишлар натижаси каби тақдим этади. Хуллас, ўз шахсиятини шу зайлда эпик реклама қилиш урфга кирди.

    Энди яна бир АҚШнинг нуфузли ва жуда қиммат Mid-Career Master in Public дастурига Дилноза Каттахонова кетмоқда. У бу ҳақида ўз саҳифасида эълон қилди. Каттахонованинг ўқиш ҳаражатлари Ўзбекистон бюджетидан қопланади.

    Хўш, солиқ тўловчилар бундай курс учун пул тўлаши тўғрими? Ахир амалдаги кўплаб давлат амалдорларининг ойлик маоши бундай элит университетларда ўқиш харажатларини қоплашга етарли эмаслиги ҳаммага аёнку?

    Ушбу дастурда ўқиш, академик йиғимлар ва яшаш харажатлари билан бирга, тахминан 100 минг доллар атрофига бориши мумкин.

    Албатта, айримлар бундай таълимни давлат бошқаруви сифатини яхшилашга қаратилган инвестиция сифатида баҳолайди. Лекин бундай ҳолатларда табиий саволлар туғилади: танлов жараёни қай даражада шаффоф бўлган? Ўқиш учун ажратилган маблағлар қайси манбадан ва қанча миқдорда экани очиқланганми?

    Агар амалдорларнинг бу каби қиммат ўқишлари солиқчилар томонидан қопланаётган экан, жамоатчилик учун энг муҳим масала – шаффофлик ва ҳисобдорлик бўлади. Натижаларни қачон кўрамиз? Кўрамизми ўзи?

  • ИСТЕЪДОДЛАР ИССИҚХОНАДА ЯШАМАЙДИ

    ИСТЕЪДОДЛАР ИССИҚХОНАДА ЯШАМАЙДИ

    Тўртта сўзни улаб сал-пал равон гапирган ёшлар истеъдодли деб тамғаланадиган даврда яшаяпмиз. Катта ваъдалар бера олган, ишонч билан хушомад қўёлган ҳамма иқтидорли деб аталадиган тузумда яшаяпмиз.

    Олимпиадада чемпион бўлганларга давлат қулоч-қулоч совға, мукофот беради. Асли бу бизнеснинг вазифаси. Бозор шароитида тадбиркорлар ўз маҳсулотини реклама қилиш учун машҳур спортчи ёшларни чақириши, истеъдодларни ёллаши керак.

    Масалан, Португалия ҳукумати Англия лигасида илк маротаба иштирок этган Криштиану Роналдуга бош-оёқ сарпо, Лиссабон ситидан уй бермаган. Роналду ўз йўлини топиб қимматбаҳо легионерга айланди. Аслида истеъдодли одамни ортиқча эркалаш хато. У оддий одамлардан кучлироқ ва курашувчанроқ бўлганида истеъдоди тўла юзага чиқади.

    Шундай экан, тўртта китоб ўқиган жиблажибонларни мошин билан сийлаш, олимпиада ғолибларига қатор-қатор сарпо қилиш анъанасига стоп дейлик. Таъмагирлик бора-бора бор истеъдодни ҳам ўлдиришини спортчилар, Зулфиячилар юзлаб маротаба исботлашди.

    Мукофотлар табиий бозор шароитидан келиб чиқиши – реклама шартномалари кўринишига ўтиши шарт. Бюджет пулларини қўшимча қиймат яратадиган соҳаларга сарфлаш зарур.

  • КУН СУРАТИ: ЗОИР МИРЗАЕВ НАВОЗ ШАРИФ БИЛАН

    КУН СУРАТИ: ЗОИР МИРЗАЕВ НАВОЗ ШАРИФ БИЛАН

    Тошкент вилояти ҳокими Зоир Мирзаев Покистоннинг собиқ бош вазири ва Покистон Мусулмонлар лигаси раҳбари Навоз Шариф билан учрашибди.

    Албатта, бу оддий учрашув эмас. Бу – геосиёсий даражадаги катта дипломатик воқеа. Айниқса, Эрондаги уруш фонида. Чунки дунё сиёсатидаги барча муаммолар айнан Тошкент вилояти ҳокимлигида ҳал бўлиши керак.

    Халқаро майдонда тажриба алмашиш дегани, одатда ўхшаш “муваффақиятли тажриба”га эга шахслар ўртасида бўлади.

    Навоз Шариф эса бу борада жуда машҳур: у бир неча марта коррупция можаролари, суд ишлари ва машҳур Panama Papers ҳужжатларида тилга олинган. Хуллас, “сиёсий омон қолиш” ва “молиявий ижодкорлик” соҳасида бой тажрибага эга.

    Шунинг учун бу учрашувни оддий дипломатик мулоқот деб қараш тўғри бўлмас. Эҳтимол, бу янги форматга “минтақалараро коррупция менежменти бўйича стратегик мулоқот” деб ном бериш керакдир.

    Энди кутиб қоламиз: эҳтимол, яқин кунларда Зоир Мирзаев БМТ Бош котиби билан глобал хавфсизликни муҳокама қилар, кейин эса G7 саммитига таклиф қилинар.

    Лекин барибир, президент Мирзиёев айтмоқчи, оёғи ердан узилиб қолмайди, деган умиддамиз.

    Қолаверса, бу ёғи экин-тикин мавсуми – фермерлар сув кечадиган палла.

    Аниқроғи, сувга тушириладиган…

  • БУ ЭНДИ БЕДОДЛИК ЭМАС, ОЧИҚЧАСИГА ХАЛҚНИ МАСХАРА ҚИЛИШ!

    БУ ЭНДИ БЕДОДЛИК ЭМАС, ОЧИҚЧАСИГА ХАЛҚНИ МАСХАРА ҚИЛИШ!

    Сув омбори ёрилиб, ўнлаб қишлоқлар сув тагида қолди. Изоҳ тайёр: “балиқлар тешибди”.

    Бундай аҳмоқона баҳона билан халқни алдашни қачон тўхтатасизлар ўзи?

    Тошкентда ҳали расман топширилмаган кўприк қулаб тушди. Одатидагидек, бир нечта майдароқ мулозимни қурбон қилиб, асосий айбдорлар четда қолиб, ишни босди-босди қилишди. Тамом. Гўё ҳеч нарса бўлмагандек.

    Кеча эса Тошкентда йўл ўтказгичнинг бир қисми ўпирилиб тушди. Шаҳар ҳокимиятининг дастлабки изоҳи эса кулгили ҳам эмас, ҳақоратли: эмишки, сабаб кучли ёғингарчилик бўлиши мумкин.

    Ёғингарчиликми? Нима, бу иншоот қоғоздан қурилганмиди? Ёки цемент ўрнига лой ишлатилганмиди?

    Бу объект 2024 йил августда фойдаланишга топширилган. Қурилишига 128,6 миллиард сўм сарфланган. Яна хизмат муддати 100 йил деб айтишган. 100 йилга чидайди, дейилган иншоот икки йилга етмай қулаяпти. Нураган пахса девор ҳам бундан ортиқроқ чидайди. Бу қурилиш эмас, бу – бюджетни очиқча талаб, халқ устидан сийишдир. Буларга халқ қирилиб кетсаям фарқи йўқ!

    Президент Шавкат Мирзиёев бир йиғилишда:
    “Ўғри бўл, қароқчи бўл, инсоф билан бўл”, деган эди. Лекин буларда на инсоф бор, на виждон, на масъулият. Буларда фақат ейиш бор. Ўпқонга ўхшайди. Ҳўпла оғзим, ҳўпла, деб, ямламай ютаверишади. Қанча кўп бўлса, шунча яхши. Халқ қирилиб кетмайдими уларга қолса.

    Ҳокимият тепасида ўтирганларнинг энг қўрқинчли жиҳати шуки: улар ҳам ўғри, ҳам инсофсиз. Фақат мансабни эмас, одамларнинг сабрини, ризқини, хавфсизлигини, эртанги кунига бўлган ишончини ҳам ўғирлашяпти. Нақадар даҳшатли симбиоз.

    Тўғри, тан берганмиз! Ўғриламасаларинг тура олмайсанлар. Бу сенларнинг қонингга сингиб кетган. Майли, еб-ичинглар, заҳар заққум бўлсин – бўкканларингача енглар, таланглар. Халқ ҳозиргача чидаган, бундан кейин ҳам чидайди.

    Лекин, ҳеч бўлмаса, ҳаддан ошманглар. Бирйўла 80 фоизни шилиб кетманглар. Инсоф қилиб, ярмини қолдиринглар. Ахир халққа ҳам бирон нарса тегсин. Йўл ҳам, кўприк ҳам, сув омбори ҳам одамлар учун қурилади, сизларнинг чўнтагингиз учун эмас.

    Халқни ҳар томонлама эзиб, устидан яна изоҳларингиз билан ҳақорат қиляпсизлар. Айланиб ҳам зўрлаяпсизлар, ўргилиб ҳам зўрлаяпсизлар. Зўрланадиган жойнинг ўзи ҳам илма-тешик бўлиб кетди.

  • “У БИР СЎМ ҲАМ СЎРАМАГАН”: СИРОЖИДДИН ҲАҚИДА ЭЛТУЗАРГА КЕЛГАН ТАЪСИРЛИ МАКТУБ

    “У БИР СЎМ ҲАМ СЎРАМАГАН”: СИРОЖИДДИН ҲАҚИДА ЭЛТУЗАРГА КЕЛГАН ТАЪСИРЛИ МАКТУБ

    Элтузар таҳририятига Сирожиддин Медиа асосчиси Сирожиддин Одилов ҳақида қуйидаги мазмунда мактуб келди. Унда муаллиф блогерга нисбатан айталаётган айбловларни рад этиб, унинг инсонларга қилган ёрдамини эслайди:

    “Сирожиддин виждонли, мард йигит. Уни пора олди, фирибгарлик қилди, дейишаётганлар ёлғон гапиряпти, деб ҳисоблайман. Ҳа, бугун у қамоқда. Аммо ичкарига тушган одам зиммасига исталган тухматни юклаш мумкинлигини кўпчилик билади.

    Айримлар бу гапларни ҳатто муборак рўза ойида ҳам тарқатяпти. Ахир, кўзингиз билан кўриб, қўлингиз билан ушлаганмисиз? Худодан қўрқинглар.

    Мен вилоятдаги чекка қишлоқда яшайман. Сирожиддин 7-8 ой давомида менинг қизим ва невараларимга ёрдам берди. Қизимни қамоқдан озод қилишга ҳаракат қилди, болаларини бағрига қайтаришга кўмаклашди. Худо кўриб турибди, у бир сўм ҳам олгани йўқ, ҳатто сўрамаган ҳам.

    Тошкентдан Навоийга қатнади, бензинига ҳам пул сўрамади. Бизнинг шароитимиз йўқлигини кўриб турса ҳам, ёрдамини аямады. Мен бошқа таниқли блогерлардан ҳам ёрдам сўраганман. Аммо пулимиз йўқлигини айтганимдан кейин, Сирожиддиндан бошқа ҳеч ким келмаган.

    Бир оёғим гўрда турибди, шунинг учун фақат ҳақиқатни айтяпман. Худо ҳар бир бандасини ўт балосидан ҳам, тухмат балосидан ҳам асрасин. У менинг невараларимга онасини қайтаришга ёрдам берган эди. Илоҳим, Сирожиддин ҳам ўз оиласи бағрига қайтсин. Дуодамиз шундай”.

  • ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОНДА КОРРУПЦИЯДАН ҚУТУЛИШНИНГ ЯП-ЯНГИ ФОРМУЛАСИ

    ЯНГИ ЎЗБЕКИСТОНДА КОРРУПЦИЯДАН ҚУТУЛИШНИНГ ЯП-ЯНГИ ФОРМУЛАСИ

    Элтузар қўлга киритган норасмий ва яширин маълумотномага кўра, Янги Ўзбекистонда 2025 йилда пора олаётиб энг кўп қўлга тушганлар ҳоким ёрдамчилари бўлиб чиқди. Иккинчи ўринда замҳокимлар экан. Қизиғи – порадан энг ҳазар қиладиганлар шаҳарлар, туманлар ва вилоятлар ҳокимлари бўлиб чиққан. Барча вазирлар энг ҳалол мулозимлар экани аниқ бўлган. Булар ичида шаффофларнинг шаффофи дея Элтузар суйган бош вазир Абдулла Арипов бўлиб чиқди.

    Ушбу маълумотномани ўрганиб чиққан Элтузар мутахассислари коррупцияни йўқотишнинг ягона ва натижаси тўлиқ кафолатланган услубини ўйлаб топишди.

    Ислоҳотнинг илк босқичида зудлик билан барча ҳокимларни ҳоким ёрдамчилари ва замҳоким вазифаларига тайинлаш керак. Энг тоза мулозим – Абдулла Ариповни Чироқчининг ҳокимига ёрдамчи қилиб юбориш зарур. Зойир Мирзаевни МФЙ раиси қилиб юбориш лозим. Бу ишларни бажариш учун янги вазирлик тузиш керак ва номини “коррупцияга қарши курашишни янада такомиллаштириш” деб қўйиш керак. Бу вазифага ишсиз юрган Абдулла Ариповнинг суюкли издоши Жаҳонгир Ортиқхўжаевни қўйиш керак. Чунки ҳалолликда шогирд устозидан қолишмайди.

    Шундан кейин ислоҳотнинг иккинчи босқичи бошланади. Аввало, ҳар бир ҳокимга иккитадан ҳоким ёрдамчиси эмас, саккизтадан “ҳокимга ёрдам берадиган ҳоким” бириктирилади. Шу тариқа бир туманда битта ҳокимга қараб турган тўққизта ҳоким пайдо бўлади. Натижада пора олишга вақт ҳам қолмайди: бири йиғилишда, бири селекторда, бири очилишда, яна бири шу очилишга бағишланган матбуот анжуманига тайёргарлик кўриб юради.

    Кейин эса замҳокимлар институти янада такомиллаштирилади. Энди ҳар бир замҳокимнинг ҳам ўз замҳокими бўлади. Унинг ҳам ўринбосари бўлади. Энг пастки бўғинда эса “ўринбосарнинг ишчи кайфияти учун масъул маслаҳатчи” лавозими жорий этилади. Бу тизимнинг асосий ютуғи шундаки, эртага бирор нохуш ҳолат чиқса, айбдорни топиш учун камида уч йил хизмат текшируви ўтказишга тўғри келади. Демак, барқарорлик таъминланади.

    Янги тузиладиган “Коррупцияга қарши курашишни янада такомиллаштириш вазирлиги” эса бундан ҳам улкан ишларни қилади. Масалан, пора деган сўзнинг ўрнига расман “ноқонуний миннатдорчилик инвестицияси” деган атама киритилади. Шунда статистикада пора кескин камайгани кўринади. Халқаро рейтинглар ҳам ҳайрон қолади: кеча 100 та эди, бугун нол.

    Вазирлик ҳузурида алоҳида Илмий кенгаш тузилади. У ерда катта-катта олимлар ўтириб, “нега катта кабинетда ўтирган одам кичик сумкадан қўрқар экан?” деган мавзуда фундаментал тадқиқот олиб борадилар. Тажриба сифатида айрим мансабдорларга бўш портфель, айримларига эса шиширилган папка берилади. Қайси бирига қўли тезроқ борса, ўша психологик жиҳатдан хавф гуруҳига киритилади.

    Учинчи босқичда мамлакат бўйлаб “Порадан ҳазар қилиш ойлиги” эълон қилинади. Ҳар жума куни барча идораларда беш дақиқалик сукут сақланиб, ходимлар стол тортмасини очиб, ичида ҳеч нарса йўқлигини тантанали равишда бир-бирига кўрсатадилар. Энг намунавий туманга эса байроқ эмас, шаффоф сейф топширилади.

    Тўртинчи босқич энг инқилобийси бўлади. Энди давлат хизматчилари даромад декларациясини эмас, хаёл декларациясини топширади. “Кеча кечқурун нимани ўйладингиз?”, “Қайси танишингиз тўйда сизга кўпроқ яқин ўтирди?”, “Нега сизга қараб кейин гаплашамиз деган одамни дарҳол ёдда сақлаб қолдингиз?” каби саволлар жорий қилинади. Тизим сунъий интеллект билан ишлайди, лекин охирги қарорни барибир чойхонадаги икки тажрибали ака чиқаради.

    Бешинчи босқичда эса халқнинг ўзига ҳам масъулият юкланади. Энди бирор идорага кирган одам иши тез битиб қолса, дарров шубҳали деб ҳисобланади. Чунки ҳақиқий шаффофлик шароитида камида учта имзо, тўртта муҳр ва битта “эртага келинг” бўлиши шарт. Агар буларсиз ҳал бўлиб кетса, демак, тизимда ҳали эски одатлар сақланиб қолган.

    Ниҳоят, энг сўнгги ва ҳал қилувчи чора сифатида барча кабинет эшикларига катта ҳарфлар билан шундай ёзув илиб қўйилади:

    “Пора таклиф қилманг. Раҳбарнинг ўзи ҳам ҳозир қаердалигини билмаймиз.” Шунда фуқаро ҳам, амалдор ҳам, котиба ҳам, ҳатто эшик олдидаги гулдон ҳам бир лаҳза ўйланиб қолади. Ана шу ўйланишнинг ўзи янги даврнинг бошланиши бўлади.

    Чунки бизда муаммони ҳал қилишдан ҳам осонроқ бир йўл бор:
    муаммони шундай катталаштириш керакки, у энди муаммо эмас, ислоҳот бўлиб кўринсин.

  • ТРАМП ЯНА ҲАММАСИНИ АЙТДИ. ЎЗИГА ЎЗИ ЗИД ГАПНИ ҲАМ ХУДДИ ШУ ОҲАНГДА ТАКРОРЛАДИ.

    ТРАМП ЯНА ҲАММАСИНИ АЙТДИ. ЎЗИГА ЎЗИ ЗИД ГАПНИ ҲАМ ХУДДИ ШУ ОҲАНГДА ТАКРОРЛАДИ.

    Доналд Трампда кам учрайдиган сиёсий “истеъдод” бор: у бир хил гапни қайта-қайта шундай айтадики, ҳар сафар бу янги гапдек туюлаверади. Кеча ва бугун у яна ўзининг севимли жанрида чиқиш қилди: таҳдид, ўзини мақташ, мужмал жумлалар ва тарафдорлари “чуқур стратегия” деб қабул қиладиган тушунарсиз понос гаплар.

    “«Уруш жуда тез тугайди». «У анча тез якунланади». «Бу қисқа муддатли бир чиқиш бўлади». «Бу саёҳатга ўхшайди»”

    Яъни, агар трампча тилдан оддий инсон тилига таржима қилсак, режа тахминан шундай:

    “ҳаммаси деярли тугаган, гарчи ҳали тугамаган бўлса-да, лекин барибир тугайди. “

    Трампда, ҳар доимгидек, қурувчи савдогарларга хос тафаккур бор:

    “Ҳаммасини яхши деявергин, куни келиб яхши бўлиб кетади. “

    Трампр:

     “«Биз кўп жиҳатдан аллақачон ғалаба қозондик, аммо ҳали етарли эмас»,”

     дейди-да орқасидан дарров:

    “Биз душман тўлиқ ва қатъий мағлуб этилмагунча тўхтамаймиз»,”

     деб қўшиб қўяди.

    Уруш тугамасдан ғалабани эълон қилиш ва ортидан нима учун ғалабага ҳали ҳам эришилмаганини тушунтириш. Ғалаба гўё бор, лекин ҳали тўлиқ ғалаба қозонилмаган. Деярли ютиб бўлинган, аммо тўлиқ зафар учун яна бироз уруш, бироз “олов ва ғазаб” керак, кейин қарабсизки, воқеликнинг ўзи сайловолди шиорига мослашиб қолади.

    Кейин эса трампча дипломатия келади, бутун моҳияти бир жумла ичида:

    “«Улар гаплашмоқчи, мен эса гаплашишга рози бўлдим».”

    Трамп умуман алоҳида грамматик замонда мавжуд: унда ҳамма нарса аллақачон содир бўлган, ҳали содир бўлмаган ва тез орада юз беради – бир вақтнинг ўзида аниқ ўтган замон феъли, ҳозирги замон давом феъли ва келажак замон феъли.

    Ғалаба аллақачон бор, уруш тез тугайди, душман ҳали тор-мор этилмаган, музокара гўё бошланиб бўлган, аммо таҳдидлар янада кучаяди.

    Ва бутун дунё шу шизикнинг оғзига қараб туради. Хуллас, ерни тўхтатинглар, тушиб қоламан!

  • МАСТ ОТА ОЛТИ ОЙЛИК ҚИЗИНИ ТЕЛЕФОН БИЛАН УРИБ ЎЛДИРДИ

    МАСТ ОТА ОЛТИ ОЙЛИК ҚИЗИНИ ТЕЛЕФОН БИЛАН УРИБ ЎЛДИРДИ

    Вақтинчалик ишсиз Ш.Н қўлига бир-икки сўм тушиб, шу пулни “ювмасам бўлмас” дедию, турмуш ўртоғи ва фарзандлари билан кафеда овқатланишга борди.

    Овқатнинг ўзи силлиқ кетмайди. Ёнига томоқни қиздирадиган яна нимадир керак, дея спиртли ичимликдан ҳам яхшигина урволди.

    Уйга қайтишда эса рулга ўтирмоқчи бўлганини кўрган хотини унга маст ҳолда машина ҳайдашига рухсат бермади. Бундан жаҳли чиққан эр ўта маст ҳолатда қўлидаги ўзига тегишли бўлган “Redmi” русумли телефон аппаратини отиб юборди. Ва ушбу телефон хотинининг қўлида бўлган 6 ойлик қизчасига келиб тегди. Қизалоқ кўрсатилган тиббий муолажаларга қарамасдан шифохонада вафот этди.

    “Меҳрибон” ота Ш.Н Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 102-моддаси 1-қисмида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбдор деб топилди.

    Унга нисбатан 2 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинланди. Сизнинг-ча, бу адолатли қарорми?

  • ЎЗБЕКИСТОН “ИНФОРМАЦИОН ҚАМАЛ”ГА ЯҚИНЛАШЯПТИМИ?

    ЎЗБЕКИСТОН “ИНФОРМАЦИОН ҚАМАЛ”ГА ЯҚИНЛАШЯПТИМИ?

    Сўнгги ойларда ижтимоий тармоқларнинг ўзбек сегментида танқидий руҳдаги саҳифаларга нисбатан босимлар кучайгани кузатилмоқда. Facebook ва Instagram’да оммавий “spam report” ҳужумлари, Telegram’да каналларни ёпиш, YouTube’да контентни чеклаш, блогерларга қарши троллар фаоллиги ва аноним таҳдидлар – буларнинг барчаси ахборот майдонида янги тенденция пайдо бўлаётганини кўрсатади.

    Бу ҳолатни таҳлил қилишда эҳтиёткорлик керак. Чунки ҳар қандай блоклаш ёки шикоят автоматик равишда давлат буюртмаси эканини англатмайди. Бироқ усуллар тизимли ва такрорий тус олаётган бўлса, бу алоҳида таҳлилни талаб қилади.

    Қандай механизм ишлаяпти?

    Биринчи усул – алгоритмлар орқали босим. Ижтимоий тармоқлар автоматик тизимлар асосида ишлайди. Агар бир саҳифага қисқа вақт ичида минглаб шикоят тушса, платформа уни вақтинча чеклайди. Бу механизм аслида спам ва зўравонликка қарши кураш учун яратилган. Аммо у ташкил этилган ҳолда қўлланса, танқидий овозни ўчириш воситасига айланиши мумкин.

    Иккинчи усул – ахборот муҳитини заҳарлаш. Танқидий пост остида юзлаб сохта аккаунтлар пайдо бўлиб, муҳокамани мазмундан шахсий ҳақоратга буриб юборади. Натижада муаллиф эмас, унинг шахсияти муҳокама марказига айланади. Бу жамоатчиликка сигнал беради: “Танқид қилсанг, сенам шу аҳволга тушасан.”

    Учинчи усул – психологик босим. Аноним “огоҳлантиришлар”, қўрқитишлар, оилага ишоралар. Бу очиқ репрессия эмас, лекин сукут маданиятини шакллантириш учун етарли.

    Тўртинчи йўналиш – обрўсизлантириш кампаниялари. “Компромат”, шахсий ҳаётга аралашиш, ярим ҳақиқат ва тўқима маълумотларни аралаштириш орқали ишончни йўқотишга уриниш. Ахборот урушида энг самарали қурол – ишончни синдириш.

    Бу нимага олиб келади?

    Агар танқидий майдон системали равишда қисқарса, икки хавф юзага келади.

    Биринчи хавф – “информацион фильтр”. Олий раҳбариятга фақат мақтов ва расмий ҳисоботлар етиб боради. Жойлардаги муаммолар, коррупция, маҳаллий амалдорларнинг ўзбошимчалиги яширилади. Бу эса стратегик қарорларнинг реал вазиятдан узилишига олиб келиши мумкин.

    Иккинчи хавф – жамият ичида ишонч танқислиги. Одамлар расмий манбаларга ишонмаса, ахборот бўшлиғини миш-миш ва радикал контент тўлдиради. Назорат қилинган муҳит барқарорликни эмас, ички зўриқишни кучайтиради.

    “Шимолий Корея сценарийси” ҳақиқатан мумкинми?

    Шимолий Корея тўлиқ ёпиқ ахборот моделига эга. Давлат интернетни қатъий назорат қилади, ташқи ахборот деярли кирмайди. Ўзбекистон бу даражада эмас. Мамлакатда халқаро платформалар ишлаяпти, VPN’лар оммалашган, мустақил журналистика тўлиқ йўқ қилинмаган.

    Аммо агар танқидий овозлар системали равишда сиқиб чиқарилса, ахборот муҳити табиий равишда бир ёқлама тус олади. Ўзбекистондаги бугунги вазиятни тўлиқ ёпиқ тизим эмас, лекин ярим изоляция десак бўлади.

    Бу кимга фойдали?

    Танқидни чеклаш қисқа муддатда айрим амалдорлар учун қулай. Чунки жамоатчилик назорати сусаяди. Лекин узоқ муддатда бу марказий ҳокимиятнинг ўзига ҳам зарар. Чунки назоратсиз тизим ичида коррупция чуқурлашади.

    Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида очиқлик ва ислоҳотлар шиори илгари сурилган эди. Агар ахборот майдони сунъий равишда тозаланса, бу ислоҳот риторикаси билан амалиёт ўртасидаги зиддиятни кучайтиради.

    Танқидий овозларни ўчириш барқарорлик кафолати эмас. Аксинча, у тизим ичидаги муаммоларни яширишга хизмат қилади. Очиқ ахборот майдони – бу хавф эмас, балки хавфларни барвақт аниқлаш механизми.

    Муаммо ошкор этилса, унга ечим изланади. Муаммо яширилса, у чирийди ва бир куни портлайди.

    Ўзбекистон қайси йўлни танлайди – очиқ муҳокама йўлиними ёки изоляция йўлиними – бу нафақат ахборот сиёсатининг, балки давлатчиликнинг ҳам келажагини белгилаб беради.